W sercu Łodzi, w gmachu Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej, skrywana jest wyjątkowa kolekcja, która przyciąga uwagę nie tylko miłośników książek, lecz także wszystkich zainteresowanych historią sztuki i dziedzictwem regionu. Wystarczy rzut oka na półki, by przekonać się, że tutejsze woluminy są czymś więcej niż zwykłymi zbiorami literatury – stanowią galerię prawdziwych arcydzieł introligatorskich.

Najcenniejsze księgi regionu – od królewskiej biblioteki po współczesność

Najbardziej okazałym eksponatem wśród 350 woluminów o wybitnych oprawach jest starodruk z połowy XVI wieku. To dzieło, wydane w 1542 roku jako „Historia filozofii”, przez lata należało do biblioteki króla Zygmunta Augusta, ostatniego z dynastii Jagiellonów. Dziś uznaje się je za najstarszą książkę w zasobach tej biblioteki i jeden z najcenniejszych eksponatów w województwie łódzkim. Księga ta trafiła do zbiorów jako unikatowy przykład kunsztu wydawniczego i artystycznej oprawy.

Oprawy – wizytówka dawnych mistrzów

To, co wyróżnia królewską księgę, to oprawa wykonana w Wilnie w 1560 roku. Rękodzieło powstało na cienkiej desce, pokrytej brązową cielęcą skórą, a jego front ozdobiono ekslibrisem monarchy. Charakterystyczna okrągła tarcza z emblematami Polski i Litwy, ukoronowana insygniami Jagiellonów, pozostaje żywym świadectwem dbałości o detale i prestiż ówczesnych książek. Wygrawerowany napis: „Sigismundi Augusti Regnis Polonie Monumentum Anno 1560” podkreśla wyjątkowość egzemplarza.

Początki i wybór niezwykłych zbiorów

Oficjalny początek kolekcji sięga 2003 roku, kiedy to z inicjatywy Urzędu Marszałkowskiego oraz komisji bibliotecznej wytypowano z istniejących już zasobów 341 tomów o szczególnie interesujących oprawach. Kryterium wyboru stanowiły zarówno wartość historyczna, jak i unikalność artystycznego wykończenia. Dzięki temu kolekcja reprezentuje szerokie spektrum epok, stylów i technik introligatorskich, prezentując mieszkańcom województwa nie tylko bogactwo literatury, lecz także piękno rzemiosła związanego z książką.

Oprawa – estetyka i ochrona w jednym

Książki w tej kolekcji nie są tylko nośnikami tekstów – to także dzieła sztuki użytkowej. Elżbieta Domagalska, kierująca Działem Zbiorów Specjalnych, przypomina słowa Przecława Smolika: „Książka bez oprawy to dom bez wyprawy”. Oprawa nie tylko zabezpiecza zawartość przed uszkodzeniem, ale i podnosi walory estetyczne, co można docenić zwłaszcza w przypadku ręcznie wykonanych, bogato zdobionych okładzin. Każda z nich to efekt współpracy artystów, rzemieślników i bibliotekarzy, których łączy pasja do zachowania dziedzictwa kulturowego.

Wyjątkowe przykłady mistrzowskiego rzemiosła

Wśród zgromadzonych ksiąg znajdują się prawdziwe perełki introligatorskie. Przykładem jest album „Schloss Dambritsch”, przedstawiający pałac na Dolnym Śląsku. Jego oprawę zdobią mosiężne naroża, motywy roślinne oraz skórzana okładzina nawiązująca do dawnych tradycji. Z kolei „Źródła japońskiej mądrości” to niewielki tomik wykończony białym jedwabiem, ozdobiony autentycznym japońskim drzeworytem, stanowiący dowód otwartości kolekcji na inspiracje ze świata.

Różnorodność materiałów i stylów artystycznych

Wyjątkową różnorodność kolekcji pokazują takie tytuły jak „Bezimieńcy” Edwarda Słońskiego, oprawione w jasnozielone żakardowe płótno z motywem jemioły, czy listy siostry Maryi Stanisławy, gdzie kwiatowe desenie na oprawie podkreślają kobiecy i delikatny charakter wydania. Z kolei niemiecki wolumin „Człowiek i Ziemia” zachwyca symboliką – brązowa skóra, cztery żywioły wytłoczone na okładce i metalowa plakieta z Atlasem wewnątrz czynią z niego nie tylko książkę, ale i obiekt kolekcjonerski.

Znaczenie symboliki i detalicznego rękodzieła

Na szczególną uwagę zasługuje oprawa historii księcia Ernesta Bawarskiego i Austriackiego. Wykonana z safianu, łączy zieleń i żółć w geometrycznych kształtach, uzupełnionych złoconymi liniami, a opalizujące wyklejki i złocone brzegi kart świadczą o precyzji wykonania. Takie detale nie tylko chronią księgę, ale i podnoszą jej wartość artystyczną oraz historyczną.

Artystyczne oprawy – połączenie tradycji i nowoczesności

Kolekcja zawiera również modlitewnik Jadwigi, Księżniczki Polskiej, wyróżniający się brązową oprawą i orłem w koronie, czy album „Stanisław Wyspiański. Dzieła malarskie”, gdzie kwiatowy motyw i złocenia podkreślają narodowe dziedzictwo. Oprawa „Dziadów” Adama Mickiewicza – półskórkowa, elegancka, łączy klasyczną formę z trwałością. Każda z tych książek to dowód, że tradycja oprawiania ksiąg nie jest przeżytkiem, lecz żywą gałęzią sztuki.

Kolekcja pięknych opraw Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi to nie tylko zbiór zabytkowych i cennych książek – to świadectwo bogatej historii regionu, pasji dawnych i współczesnych rzemieślników oraz troski o zachowanie kulturowego dziedzictwa dla kolejnych pokoleń. Dzięki tak starannie dobranym zbiorom mieszkańcy mają okazję poznać nieznane oblicze książki – jako przedmiotu pięknego, symbolicznego i trwałego, który przetrwał próbę czasu nie tylko dzięki treści, ale także dzięki niezwykłej oprawie.

Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego