Drewniany kościół w Kałowie kryje zabytki starsze niż jego obecna, XVIII-wieczna bryła. Są tu XVII-wieczny krucyfiks, rokokowe organy i dawne wyposażenie liturgiczne. W tej miejscowości w powiecie poddębickim historia parafii splata się z mniej znaną przeszłością miejską, a nawet z dziejami polskiej telewizji.

Świątynia pod wezwaniem św. Mikołaja Biskupa i św. Stanisława Biskupa jest częścią większego historycznego zespołu. Oprócz samego kościoła warto obejrzeć drewnianą dzwonnicę, kolumnę z figurą św. Floriana oraz chronioną lipę. O wartości tego miejsca świadczy jednak przede wszystkim to, jak wiele elementów jego dawnego wystroju przetrwało do dziś.

Najpierw warto przyjrzeć się wnętrzu

Centralne miejsce zajmuje ołtarz główny z XVIII wieku. Znajduje się w nim wizerunek św. Mikołaja, patrona parafii, któremu towarzyszą rzeźby świętych. W barokowych ołtarzach bocznych można zobaczyć przedstawienia św. Anny i św. Jana Nepomucena.

Wśród najciekawszych elementów wyposażenia są rokokowe organy. Ich ozdobną oprawę, czyli prospekt, uzupełniają dwa anioły z trąbami, mierzące po około 95 centymetrów. Figury datuje się przypuszczalnie na koniec XVIII wieku lub okolice 1800 roku. Ich twórca miał wzorować się na stylistyce Franza Eytnera z Kalisza.

Z 1800 roku pochodzi rokokowa chrzcielnica, natomiast krucyfiks jest zabytkiem XVII-wiecznym. Na belce tęczowej umieszczono postacie św. Szczepana i proroka Jeremiasza. Zachowały się także dwa feretrony, czyli przenośne obiekty procesyjne: jeden z figurą Matki Boskiej Różańcowej, drugi z obrazem przedstawiającym Zaślubiny Józefa z Maryją.

Drewniana architektura i zabytki wokół kościoła

Barokową świątynię wzniesiono w konstrukcji zrębowej, układając drewniane elementy ścian poziomo. Budynek ma plan krzyża łacińskiego, trzy nawy i krótkie ramiona boczne. Węższe od nawy głównej prezbiterium zamknięto wielobocznie.

Wnętrze dzielą drewniane słupy wspierające sklepienia kolebkowe. Nad nawą znajduje się chór muzyczny. Na dachu wznosi się niewielka wieżyczka na sygnaturkę, a na osi drewnianego portalu głównego wejścia umieszczono krucyfiks.

Obok stoi dzwonnica z końca XVIII wieku. To dwukondygnacyjny obiekt o konstrukcji słupowej, ze ścianami obitymi deskami i czterospadowym dachem. Kościół i dzwonnica zostały wpisane do rejestru zabytków w 1967 roku.

Przed wejściem uwagę zwraca wysoka kolumna zwieńczona rokokową figurą św. Floriana. Dopełnieniem otoczenia jest okazała lipa mająca status pomnika przyrody. Budynki, rzeźba i stara zieleń tworzą zachowany przykład przestrzeni organizowanej wokół wiejskiego miejsca kultu w województwie łódzkim.

Parafia starsza od zachowanej świątyni

Pierwsza znana wzmianka o kościele w Kałowie pochodzi z 1393 roku. Samą parafię powołał w 1451 roku arcybiskup gnieźnieński Władysław z Oporowa, herbu Sulima. Pierwotny kościół nosił wezwanie Wszystkich Świętych i przetrwał do XVIII wieku.

Obecną świątynię ufundowali ówcześni właściciele miejscowości, bracia Sulimierscy. Jej budowę ukończono w 1786 roku. Później obiekt przechodził kolejne zmiany: w 1869 roku wykonano gruntowny remont, a w 1912 roku kościół rozbudowano.

Religijna rola Kałowa okazała się trwalsza niż jego miejski status. Miejscowość uzyskała prawa miejskie jeszcze przed 1500 rokiem, lecz nie rozwinęła się w znaczący ośrodek. Otaczające lasy, podmokłe tereny i położenie z dala od głównych dróg nie sprzyjały handlowi ani rzemiosłu. Mieszkańcy utrzymywali się przede wszystkim z rolnictwa, a Kałów z czasem utracił miejski charakter.

Na co przeznaczane jest wsparcie dla zabytków?

Utrzymanie drewnianego kościoła wymaga troski nie tylko o dach i ściany. Ochrony potrzebują również ołtarze, rzeźby oraz przedmioty służące wiernym przez kolejne stulecia. Z budżetu powiatu poddębickiego parafia otrzymała pomoc na badania konserwatorskie chrzcielnicy i ambony z obrazem św. Jana Nepomucena. Takie rozpoznanie pozwala określić stan obiektów oraz zaplanować potrzebne zabiegi.

Prace przy historycznych obiektach wspiera również program „Łódzkie dla zabytków”. W ostatnich latach na konserwację, restaurację i remonty w powiecie poddębickim skierowano z niego łącznie blisko 3 mln zł. Na kolejne przedsięwzięcia w powiecie samorząd województwa zaplanował ponad 932 tys. zł.

Pomoc objęła kościoły w Kałowie, Poddębicach, Domaniewie, Zadzimiu i Turze, wyposażenie kolegiaty w Uniejowie oraz kaplicę cmentarną w Dalikowie. Dotacje posłużyły też rewitalizacji cerkwi, zabezpieczeniu zamku w Uniejowie i pracom przy zabytkowym młynie w Wilamowie.

Co składa się na dziedzictwo Kałowa?

Historia miejscowości nie kończy się na zabytkach sakralnych. W 1976 roku zrealizowano tu kilka ujęć do serialu „Daleko od szosy”, opowiadającego o losach młodego Leszka Góreckiego. Był to udział Kałowa w powstawaniu produkcji, która zajęła trwałe miejsce w historii polskiej telewizji.

Najpełniejszy obraz przeszłości miejscowości daje jednak połączenie kilku wątków: średniowiecznych początków kościoła, niezrealizowanych miejskich ambicji oraz zachowanej drewnianej architektury z dawnym wyposażeniem. Badania konserwatorskie i publiczne dotacje służą ochronie konkretnych części tego dziedzictwa — od chrzcielnicy i ambony po budynki wymagające remontów.

Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego