Jak zaprojektować szkołę, z której uczniowie o różnych potrzebach będą mogli korzystać swobodniej i bardziej samodzielnie? Z tym zadaniem zmierzyli się studenci architektury Politechniki Łódzkiej, pracując nad koncepcjami zmian dla Szkoły Podstawowej nr 1 im. Janusza Korczaka w Wieruszowie. Ich propozycje pokazano 5 listopada na konferencji w Łodzi. Był to punkt wyjścia do szerszej rozmowy o barierach w budynkach, komunikacji i codziennych kontaktach.

Wieruszowska szkoła jako zadanie dla przyszłych architektów

Zanim powstały projekty i modele, studenci przygotowywali się do pracy podczas uczelnianych spotkań i warsztatów. Odwiedzili również Wieruszów, aby obejrzeć szkolny budynek. Dzięki temu mogli odnieść wiedzę o dostępności do konkretnego miejsca, zamiast poprzestawać na ogólnych założeniach.

Opracowane koncepcje dotyczyły rozwiązań, które mogłyby ułatwić korzystanie z placówki uczniom o zróżnicowanych potrzebach. Zaprezentowano propozycje projektowe, a nie informację o wykonanych zmianach. Ich wartością było praktyczne sprawdzenie, jak wiedzę zdobytą podczas zajęć można wykorzystać w istniejącym obiekcie.

Konferencję przygotowało Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi. Wsparcie merytoryczne zapewnił Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Politechniki Łódzkiej. W programie połączono perspektywę specjalistów z doświadczeniami użytkowników przestrzeni, którzy na co dzień mierzą się z jej ograniczeniami.

Nie wszyscy korzystają z budynku w ten sam sposób

Dostępność wymaga uwzględnienia różnic w poruszaniu się, odbieraniu bodźców oraz komunikowaniu z otoczeniem. Innych rozwiązań mogą potrzebować osoby korzystające z wózków, innych osoby niewidome, niesłyszące lub neuroróżnorodne. Znaczenie mają także potrzeby seniorów i rodziców z małymi dziećmi.

Katarzyna Kubiak, studentka architektury uczestnicząca w opracowaniu koncepcji dla Wieruszowa, wskazywała na coraz większą świadomość potrzeb osób z niepełnosprawnościami i osób neuroróżnorodnych. Oznacza to również zmianę oczekiwań wobec projektantów: budynek powinien odpowiadać na różnorodność użytkowników, a nie na jeden założony sposób korzystania z przestrzeni.

Przygotowaniu studentów do takich zadań służy współpraca uczelni z samorządem województwa. Jak przypomniała Kamila Dudkiewicz, dyrektor łódzkiego RCPS, w tym roku podpisano porozumienie obejmujące między innymi spotkania ze studentami dotyczące projektowania miejsc przyjaznych w codziennym użytkowaniu. Potrzeby związane z dostępnością nie są bowiem stałe: mogą pojawić się u każdego i zmieniać wraz z wiekiem lub sytuacją życiową.

O przeszkodach najlepiej mówią ich użytkownicy

Ważną częścią konferencji były wystąpienia self-adwokatów ze zgierskiego koła Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną. To osoby z niepełnosprawnością intelektualną, które we własnym imieniu przedstawiają swoje potrzeby i prawa. Ich wypowiedzi pomagały zrozumieć zarówno trudności związane z korzystaniem z budynków, jak i bariery pojawiające się w relacjach społecznych.

Podczas spotkania przedstawiono także doświadczenia osób z niepełnosprawnością ruchową oraz osób niesłyszących. Zestawienie tych perspektyw pokazywało, dlaczego jednej oceny dostępności nie można uznać za wystarczającą. Rozwiązanie, które nie sprawia kłopotu jednej osobie, dla innej może być przeszkodą w samodzielnym załatwieniu codziennej sprawy.

Rozmowy z przyszłymi użytkownikami pomagają więc projektantom rozpoznać problemy, których mogliby nie zauważyć podczas samej analizy budynku. Dotyczy to nie tylko szkoły, lecz również urzędu czy wspólnych przestrzeni miasta, gdzie spotykają się osoby o odmiennych możliwościach i potrzebach.

Dostępność zaczyna się przed budową

Eksperci omawiali neuroarchitekturę, społeczny wymiar dostępności oraz projektowanie przestrzeni przyszłości. Podkreślali, że o możliwości uczestniczenia w życiu społecznym decydują nie tylko budynki i chodniki. Równie istotne są czytelne informacje, zrozumiały sposób komunikacji i dostępne usługi cyfrowe.

Z tych rozważań wynika praktyczna wskazówka: dostępność należy uwzględniać już przy pierwszych decyzjach projektowych, zamiast ograniczać ją do późniejszego usuwania niedogodności. Układ przestrzeni powinien pomagać w orientacji, bezpiecznym przemieszczaniu się i samodzielnym wykonywaniu codziennych czynności.

Koncepcje dla szkoły w Wieruszowie pokazały, jak połączyć naukę projektowania z analizą rzeczywistego miejsca. Najważniejszym zadaniem pozostaje wczesne rozpoznanie potrzeb jego użytkowników. Przemyślane rozwiązania mogą służyć nie tylko osobom z niepełnosprawnościami, ale także dzieciom, starszym mieszkańcom i osobom z czasowymi trudnościami w poruszaniu się.

Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego